ข้อกำหนดตามกฎหมาย พรบ.ยา
แนวทางที่ผู้ผลิต ผู้นำเข้า และผู้กระจายเวชภัณฑ์ต้องปฏิบัติอย่างเคร่งครัด
การดำเนินธุรกิจด้านยาและเวชภัณฑ์ทางการแพทย์เป็นภารกิจที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับความปลอดภัยของผู้ป่วยและมาตรฐานการรักษาพยาบาล โดยเฉพาะสถานพยาบาลเฉพาะทาง เช่น คลินิก ห้องแล็บ ศูนย์อนามัย โรงพยาบาลศัลยกรรม และศูนย์การแพทย์เฉพาะด้าน การปฏิบัติตามกฎหมายจึงไม่ใช่เพียงข้อบังคับ แต่เป็นหลักประกันคุณภาพและความน่าเชื่อถือขององค์กร
ภายใต้กรอบของ พระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510 ได้กำหนดแนวทางการกำกับดูแลยาไว้อย่างชัดเจน ครอบคลุมตั้งแต่การผลิต การนำเข้า การจัดเก็บ การขนส่งแบบควบคุมอุณหภูมิ ไปจนถึงการจำหน่าย เพื่อให้มั่นใจว่ายาทุกชนิดคงประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และคุณภาพตามมาตรฐานสาธารณสุข โดยเนื้อหาต่อไปนี้คือสาระสำคัญที่ผู้ประกอบการ ทั้งผู้ผลิตยา และผู้จัดจำหน่ายยาไม่ควรมองข้าม
1. ประเภทของผลิตภัณฑ์ยา
1.1 ยาแผนปัจจุบัน หมายถึง ผลิตภัณฑ์ทางเภสัชกรรมที่ผ่านกระบวนการวิจัย วิเคราะห์สารสำคัญ และผลิตด้วยเทคโนโลยีทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ ใช้ในการวินิจฉัย ป้องกัน บรรเทา หรือรักษาโรคทั้งในมนุษย์และสัตว์ ภายใต้มาตรฐานทางการแพทย์ที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล
1.2 ยาแผนโบราณ หมายถึง ยาที่ปรุงขึ้นตามองค์ความรู้ดั้งเดิม อาศัยตำรับหรือภูมิปัญญาที่ถ่ายทอดต่อเนื่องกันมา โดยไม่ได้พัฒนาจากกระบวนการวิจัยทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่โดยตรง นิยมใช้ในการดูแลสุขภาพตามแนวทางการแพทย์แผนไทยหรือแพทย์ทางเลือก
ตามประกาศ พรบ. ยา หรือ พระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510 ได้มีกำหนดการจำแนกยาตามระดับการควบคุมไว้ดังต่อไปนี้
- ยาควบคุมพิเศษ เป็นยาที่มีผลต่อร่างกายอย่างมีนัยสำคัญ หรือมีโอกาสเกิดผลข้างเคียงรุนแรง จำเป็นต้องจ่ายและใช้ภายใต้การควบคุมอย่างเคร่งครัด โดยแพทย์หรือผู้มีใบอนุญาตเฉพาะ
- ยาอันตราย เป็นยาที่หากใช้ไม่ถูกวิธีอาจก่อให้เกิดอันตราย ผู้ใช้ต้องได้รับคำแนะนำจากเภสัชกรหรือบุคลากรทางการแพทย์ก่อนเสมอ
- ยาบรรจุเสร็จที่ไม่จัดเป็นยาอันตรายหรือยาควบคุมพิเศษ เป็นผลิตภัณฑ์ที่ผ่านการพิจารณาแล้วว่ามีความเสี่ยงต่ำกว่า สามารถจำหน่ายได้ภายใต้เงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด
- ยาสามัญประจำบ้าน เป็นยาที่ประชาชนสามารถใช้เพื่อบรรเทาอาการเบื้องต้น เช่น ปวดศีรษะ ไข้ หรืออาการทั่วไป และสามารถจัดซื้อได้ด้วยตนเองจากร้านขายยา
2. ขั้นตอนการขออนุญาตประกอบธุรกิจยา
การผลิตยา ไม่ว่าจะเป็นยาแผนปัจจุบันหรือยาแผนโบราณ ต้องดำเนินการตามกระบวนการที่กฎหมายกำหนดอย่างเคร่งครัด ดังนี้
2.1 ยื่นคำขอรับใบอนุญาตผลิต
- ผู้ประกอบการต้องจัดเตรียมเอกสารประกอบการพิจารณา เช่น แบบแปลนสถานที่ผลิต, แผนผังภายในอาคาร, รายละเอียดเครื่องมือและระบบควบคุมคุณภาพ, หนังสือแต่งตั้งผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการตามที่กฎหมายกำหนด เอกสารทั้งหมดต้องครบถ้วนและเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่หน่วยงานกำกับดูแลกำหนด
- การตรวจประเมินสถานที่ เจ้าหน้าที่จาก สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา จะเข้าตรวจสอบสถานประกอบการ เพื่อประเมินความพร้อมด้านอาคาร ระบบการผลิต สุขลักษณะ และมาตรฐานความปลอดภัย
- การขึ้นทะเบียนตำรับยา เมื่อได้รับใบอนุญาตผลิตแล้ว ผู้ประกอบการต้องยื่นขอจดทะเบียนตำรับยาแต่ละรายการก่อนเริ่มผลิตและวางจำหน่าย เพื่อรับรองความถูกต้องของสูตร ส่วนประกอบ และข้อมูลทางวิชาการ
2.2 ขั้นตอนการขออนุญาตจำหน่ายยา
สำหรับธุรกิจค้าส่ง ค้าปลีก หรือจัดจำหน่ายเวชภัณฑ์แก่โรงพยาบาล คลินิกศัลยกรรม และสถานพยาบาลเฉพาะทาง มีแนวทางดำเนินการดังนี้
- ยื่นคำขอใบอนุญาตขายยา ผู้ประกอบการต้องยื่นคำร้องต่อหน่วยงานกำกับดูแล พร้อมเอกสารประกอบ เช่นแผนผังสถานที่จำหน่าย, รายละเอียดพื้นที่จัดเก็บยา, หนังสือรับรองผู้มีหน้าที่รับผิดชอบประจำสถานที่
- การตรวจสอบสถานประกอบการ หน่วยงานรัฐจะเข้าตรวจประเมินพื้นที่ขายและคลังสินค้า เพื่อให้มั่นใจว่าเป็นไปตามมาตรฐานด้านความสะอาด ระบบควบคุมอุณหภูมิ และความปลอดภัยในการเก็บรักษายา
กฎหมายและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง ผู้ประกอบการต้องปฏิบัติตามข้อบังคับที่เกี่ยวข้องอย่างครบถ้วน เช่น พระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510, หลักเกณฑ์การแสดงฉลากและเอกสารกำกับยา, ระเบียบการนำเข้า–ส่งออกผลิตภัณฑ์ยา, ข้อกำหนดเกี่ยวกับการโฆษณาผลิตภัณฑ์ยา, การกำกับติดตามภายหลังการวางจำหน่าย (Post-Marketing Surveillance) ในบางกรณีอาจมีข้อยกเว้นหรือเงื่อนไขเฉพาะ ขึ้นอยู่กับลักษณะกิจการและประเภทของยา อ่านเพิ่มเติมได้ที่นี่ ความรู้กฎหมาย เกี่ยวกับการขายยา ตาม พระราชบัญญัติยา พ.ศ. ๒๕๑๐
3. มาตรฐานสำคัญที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์ยา
แนวทางสำหรับผู้ผลิต ผู้นำเข้า ผู้จัดจำหน่าย
การดำเนินธุรกิจด้านยาและเวชภัณฑ์ในประเทศไทย จำเป็นต้องยึดถือหลักเกณฑ์ตามที่หน่วยงานกำกับดูแลกำหนดอย่างเคร่งครัด เพื่อให้มั่นใจว่าผลิตภัณฑ์มีคุณภาพ ปลอดภัย และคงประสิทธิภาพตลอดห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่กระบวนการผลิต การขนส่ง จนถึงการจัดเก็บก่อนถึงมือผู้ใช้งานปลายทาง การกำกับดูแลอยู่ภายใต้ความรับผิดชอบของ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ซึ่งกำหนดมาตรฐานหลักที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์ยาไว้หลายด้าน ดังต่อไปนี้
3.1 มาตรฐานการผลิตยา (GMP – Good Manufacturing Practice)
หลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิตยา หรือ GMP เป็นข้อกำหนดที่ครอบคลุมทุกขั้นตอนของกระบวนการผลิต ตั้งแต่การคัดเลือกวัตถุดิบ การควบคุมกระบวนการผลิต การตรวจสอบคุณภาพ การบรรจุ ไปจนถึงการจัดเก็บภายในโรงงาน
แนวทางดังกล่าวอ้างอิงตามประกาศของกระทรวงสาธารณสุขที่พัฒนามาตรฐานให้สอดคล้องกับระดับสากล เพื่อให้มั่นใจว่า
- ผลิตภัณฑ์มีความสม่ำเสมอในทุกล็อตการผลิต
- ลดความเสี่ยงจากการปนเปื้อน
- มีระบบตรวจสอบย้อนหลังได้อย่างโปร่งใส
สำหรับโรงพยาบาลศัลยกรรมและคลินิกเฉพาะทาง การเลือกใช้ยาที่ผลิตภายใต้มาตรฐาน GMP ถือเป็นปัจจัยสำคัญในการบริหารความเสี่ยงด้านความปลอดภัยของผู้ป่วย
3.2 มาตรฐานการกระจายยา (GDP – Good Distribution Practice)
GDP คือแนวปฏิบัติที่กำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการขนส่งและการกระจายเวชภัณฑ์ ตั้งแต่ผู้ผลิต ผู้นำเข้า ผู้ค้าส่ง ร้านขายยา ตลอดจนผู้ให้บริการด้านโลจิสติกส์
ข้อกำหนดนี้ครอบคลุมประเด็นสำคัญ เช่น
- การควบคุมอุณหภูมิระหว่างการขนส่ง
- การป้องกันความเสียหายหรือการปนเปื้อน
- ระบบติดตามสถานะสินค้า
- การจัดทำบันทึกข้อมูลเพื่อการตรวจสอบย้อนหลัง
แนวทางการประเมินมาตรฐาน GDP ในประเทศไทยอ้างอิงจากคู่มือสากลของ Pharmaceutical Inspection Co-operation Scheme (PIC/S) เพื่อให้ระบบกระจายยามีความน่าเชื่อถือในระดับสากล
สำหรับธุรกิจ รถขนส่งห้องเย็นรับจ้างสำหรับยาและเวชภัณฑ์ การปฏิบัติตามมาตรฐาน GDP อย่างเคร่งครัด ถือเป็นหัวใจสำคัญในการรักษาคุณภาพยา โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ไวต่ออุณหภูมิ เช่น ยาชีววัตถุ วัคซีน และยาที่ใช้ในสถานพยาบาล
CTL ได้ใบรับรอง GDP
3.3 มาตรฐานการจัดเก็บยา (GSP – Good Storage Practice)
GSP เป็นแนวทางการบริหารคลังสินค้าและพื้นที่เก็บรักษายา เพื่อควบคุมสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับคุณสมบัติของผลิตภัณฑ์แต่ละประเภท
องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่
- การควบคุมอุณหภูมิและความชื้น
- การจัดเรียงสินค้าอย่างเป็นระบบ
- การป้องกันแสงหรือปัจจัยที่ทำให้ยาเสื่อมสภาพ
- การตรวจสอบวันหมดอายุและระบบหมุนเวียนสินค้า (FIFO/FEFO)
มาตรฐานดังกล่าวช่วยลดความเสี่ยงในการสูญเสียคุณภาพของยา ก่อนเข้าสู่กระบวนการใช้งานในสถานพยาบาล
CTL หรือ Catering Lines เป็นผู้ให้บริการด้านการกระจายผลิตภัณฑ์ยาและเวชภัณฑ์ ด้วยรถขนส่งควบคุมอุณหภูมิ ตามมาตรฐานที่กฎหมายกำหนดไว้อย่างครอบคลุมทุกขั้นตอน โดย Catering Lines ได้รับมาตรฐาน GDP ซึ่งเป็นมาตรฐานระดับสากลที่ครอบคลุมการจัดเก็บและกระจายผลิตภัณฑ์ยาและเวชภัณฑ์ ท่านจึงมั่นใจในคุณภาพและทีมงานผู้มีประสบกาณ์ของเรา พร้อมให้คำปรึกษาและดูแลในทุกขั้นตอน
สอบถามค่าบริการหรือปรึกษาเพิ่มเติม ได้ที่ โทร. 065-992-6914 หรือ 02-945-4951



